رکورد کسری صادرات مقابل واردات برای ایران

کسری تجاری کشور در بازه ۸ ماهه سال جاری به رقم ۴ میلیارد و ۷۴۸ میلیون دلار رسیده‌است. روند ثبت تراز منفی تجاری از ماه پنجم امسال آغاز شد. بر اساس آمار گمرک، تجارت غیرنفتی کشور تا سه ‏ماه سال جاری تراز مثبت داشت، در چهارماه صفر شد و در آمار پنج‏ ماهه برای نخستین‏ بار منفی شد. روند کسری تجاری در بازه‏‌های شش‏ ماهه و هفت‏ ماهه ادامه یافت. در آخرین آمار منتشرشده این رقم در ۸ ماه منتهی به آبان‏ ماه به بالاترین میزان از ابتدای سال رسیده‌است. در ۸ ماه سال جاری میزان وزنی صادرات غیرنفتی حدود ۱۶ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته‌است.

• تراز منفی کم‌‌‌‌‌سابقه

در ۸ ماهه سال‌ جاری میزان وزنی صادرات غیرنفتی ۷۰‌ میلیون و ۴۰۲‌هزار‌تن اعلام‌شده‌است که حدود ۱۶‌ درصد به نسبت مدت مشابه کاهش داشته و میزان وزنی واردات ۲۳‌ میلیون و ۴۰۵‌ هزار‌تن گزارش شده که در مقایسه با مدت مشابه سال‌قبل 12.44 درصد کاهش یافته‌است.  آمار مربوط به واردات ۸‌ ماهه از نظر ارزش آن ۳۷‌ میلیارد و ۱۱۶‌ میلیون دلار گزارش شده‌است و رقم صادرات ۳۲‌ میلیارد و ۳۶۸‌ میلیون دلار که‌ تراز ۸ ماهه را به رقم منفی ۴‌ میلیارد و ۷۴۸‌ میلیون دلار می‌رساند. بر این اساس حجم تجارت خارجی ۶۹‌ میلیارد و ۴۸۴‌ میلیون دلار است. این ‌تراز منفی تجاری در مقایسه با آمار تجارت خارجی ۸ ماهه سه سال‌ گذشته نشان از ثبت رکورد دارد. تراز تجاری سال ۹۸ منفی یک میلیارد و ۷۲۱ میلیون دلار،  تراز تجاری سال ۹۹ منفی ۴ میلیارد و ۵۵۲ میلیون دلار و تراز تجاری سال ۱۴۰۰ منفی یک میلیارد و ۲۲۴ میلیون دلار گزارش شده‌بود.

• تجارت هشت ماهه

بررسی روند صادرات ایران در بازه ۸ ماهه نشان از افزایش ارزش آن به نسبت مدت مشابه سال‌گذشته و دو سال‌پیش از آن دارد. صادرات ۸ ماهه سال‌ ۱۳۹۸ رقم ۲۶‌میلیارد و ۶۷۹‌میلیون دلار بود. این رقم در سال‌ ۱۳۹۹ افت کرد و به ۲۴‌ میلیارد و ۶۵۸‌ میلیون دلار رسید ‌اما با جهش در سال‌۱۴۰۰ به ۳۱‌ میلیارد و ۸۲‌ میلیون دلار رسید. صادرات ۳۲‌ میلیارد و ۳۶۸‌ میلیون دلاری ۸‌ ماهه سال‌جاری نشان از افزایش ارزشی صادرات ایران به نسبت مدت مشابه سال‌گذشته دارد، اما با توجه به‌وقوع بحران اوکراین و افزایش قابل‌ ملاحظه ارزش کالاهای صادراتی ایران که عمدتا شامل مشتقات و فرآورده‌های نفتی و گازی است و نیز با درنظر گرفتن عامل مهم‌تر یعنی افت وزنی، هرچند از نظر ارزشی افزایش داشته‌است اما این افزایش ارزش را به تنهایی نمی‌توان نشانه موفقیت در امر صادرات دانست. از نظر ‌تراز تجاری نیز ‌تراز منفی ۸ ماهه سال‌جاری تنها با سال‌ ۱۳۹۹ نزدیکی دارد اما حتی در مقایسه با این سال ‌نیز افزایش داشته‌است.

تراز تجاری ۸ ماهه سال‌ ۱۳۹۸ رقمی معادل منفی یک‌‌میلیارد و ۷۲۱‌میلیون دلار بود که در سال‌ ۱۳۹۹ به منفی ۴‌ میلیارد و ۵۵۲‌ میلیون دلار رسید. این رقم در سال‌ ۱۴۰۰ بهبودی قابل‌ ملاحظه‌ای یافت و با بازگشت به ریل قبلی در ۸ماهه سال‌۱۴۰۰ منفی یک‌‌ میلیارد و ۲۲۴ میلیون دلار اعلام شد. با رسیدن به قله منفی ۴‌ میلیارد و ۷۴۸‌ میلیون دلاری کنونی تجارت خارجی ایران شاهد منفی‌‌‌‌‌ترین‌ تراز خود در بازه ۸ ماهه طی مدتی است که شرایط جدید با شکست برجام برای ایران رقم زد.

واردات ۸‌ ماهه ایران در مقایسه با سال‌های مورد بررسی هر سال‌روند صعودی داشته‌است که می‌توان آن را نیز به افزایش هزینه جهانی نسبت داد. این رقم در سال‌جاری به رکورد ۳۷‌میلیارد و ۱۱۶میلیون دلار رسیده‌است و به‌ترتیب برای هشت ماهه سال‌های ۱۳۹۸، ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ رقمی معادل ۲۸‌ میلیارد و ۴۰۰‌ میلیون دلار، ۲۹‌ میلیارد و ۲۱۰ میلیون دلار و ۳۲‌ میلیارد و ۳۰۶‌ میلیون دلار بوده‌است.

از این روند مربوط به صادرات و واردات می‌توان نتیجه گرفت هرچند برآورده‌کردن نیازهای وارداتی کشور روندی به نسبت ثابت را طی کرده‌است و با افزایش قیمت جهانی ارزش آن نیز افزایش یافته‌است، صادرات ایران به‌رغم تجربه مشابه تورم در کالاهای وارداتی از نظر ارزش، هرچند افزایش داشته است اما این افزایش ارزش با سطح افزایش ارزش واردات متناسب نبوده‌است. این مساله خود را در ‌تراز منفی کم‌‌‌‌‌سابقه ۸ ماهه سال‌جاری و عقب‌ماندن ارزش صادرات از واردات نشان می‌دهد.

• ثابت‌ ماندن مقاصد و ضعف در تعامل تجاری

۵ کشور عمده مقصد صادرات در ۸ ماهه امسال چین، عراق، امارات‌ متحده‌ عربی،‌ ترکیه و هند بودند. پروپان‌ مایع‌‌‌‌‌ شده، متانول، بوتان مایع‌‌‌‌‌شده، پلی‌‌‌‌‌اتیلن، قیر نفت، اوره، گاز طبیعی مایع‌‌‌‌‌شده، شمش از آهن و فولاد و روغن‌های سبک، عمده‌‌‌‌‌ترین کالاهای صادراتی در این مدت را به خود اختصاص دادند. کشورهای امارات‌ متحده عربی، چین،‌ ترکیه، هند و آلمان ۵ کشور عمده مبدا واردات در ۸ ماهه سال‌ جاری بودند و اقلام عمده وارداتی در ۸ ماهه سال‌ جاری شامل ذرت دامی، برنج، گندم، دانه سویا، روغن دانه آفتابگردان، گوشی تلفن‌همراه، کنجاله و شکر تصفیه‌‌‌‌‌ نشده بوده‌است.

با توجه به ثابت‌بودن مقاصد صادراتی ایران که در صدر آن کشورهای همسایه و چین و هند قرار دارند که هریک به دلیلی از رعایت کامل نظام تحریمی مربوط به ایران سر باز می‌زنند و هیچ تغییری نیز در سیاست‌های تجاری این کشورها با ایران گزارش نشده‌است و اضافه‌کردن عامل تورم جهانی عمده اقلام صادراتی ایران، بخشی از افزایش اندک ارزش صادرات ایران در ۸ ماه سال‌جاری به‌ نسبت مدت مشابه سال‌ گذشته را می‌توان به ضعف بازاریابی و تعامل با شرکای تجاری نسبت داد. بخشی دیگر از این ضعف به سیاست‌ها و رویه‌‌‌‌‌های داخلی تجاری کشور مربوط است که بارها مورد انتقاد فعالان اقتصادی و صادرکنندگان قرار گرفته‌است.

علاوه بر این نشانه واضح‌‌‌‌‌تر این ضعف عملکرد در افت وزنی ۱۶‌ درصدی صادرات ایران به‌ نسبت مدت مشابه سال‌ گذشته بروز داشته‌است. این انتقادات هنگامی پررنگ‌‌‌‌‌تر می‌شود که تاکید دولت بر افزایش تعامل با مقاصد صادراتی سنتی ایران نظیر همسایگان و کشورهای دوست را درنظر گرفت. با وجودی که مقاصد صادراتی ایران همچنان همین کشورها هستند؛ چه بسا انتظار می‌رفت صادرات ایران در این مدت شاهد یک تغییر قابل‌ ملاحظه باشد. حداقل این مساله در مورد عراق و افغانستان صادق است که تجارت آن‌ها با ایران به گفته بسیاری از منابع روند نزولی داشته و بازار آن‌ها در خطر از دست‌ رفتن و واگذاری به رقبای تجاری ایران است.

منبع خبر: دنیای اقتصاد